{"id":2840,"date":"2022-11-18T15:12:49","date_gmt":"2022-11-18T14:12:49","guid":{"rendered":"https:\/\/lodz-future.eu\/?p=2840"},"modified":"2022-11-23T11:52:28","modified_gmt":"2022-11-23T10:52:28","slug":"atmosfera-w-lodzi-w-xix-wieku-jak-zylo-i-rozwijalo-sie-miasto","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/eternal-atmosfera-w-lodzi-w-xix-wieku-jak-zylo-i-rozwijalo-sie-miasto","title":{"rendered":"ATMOSFERA W \u0141ODZI W XIX WIEKU: JAK \u017bY\u0141O I ROZWIJA\u0141O SI\u0118 MIASTO"},"content":{"rendered":"\n

Ka\u017cde miasto cechuje si\u0119 sobie w\u0142a\u015bciw\u0105 atmosfer\u0105, zapachem, d\u017awi\u0119kami, kolorami. W XIX wieku, po\u0142o\u017cona w centralnej cz\u0119\u015bci Polski, \u0141\u00f3d\u017a zapewni\u0142a sobie status krajowego centrum przemys\u0142u tekstylnego. Manufaktury, fabryki i hale produkcyjne pracowa\u0142y tu pe\u0142n\u0105 par\u0105. Z kolei wok\u00f3\u0142 nich budowano domy robotnicze i luksusowe pa\u0142ace w\u0142a\u015bcicieli przedsi\u0119biorstw. Miasto rozwija\u0142o si\u0119, zosta\u0142a w nim uruchomiona pierwsza kolej i tramwaj elektryczny. Ha\u0142as fabryk w\u0142\u00f3kienniczych by\u0142o s\u0142ycha\u0107 niemal wsz\u0119dzie, gdzie tysi\u0105ce \u0142odzian spieszy\u0142o si\u0119 do pracy – pisze lodz-future.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Z ma\u0142ego prowincjonalnego miasteczka do o\u015brodka przemys\u0142owego<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Trudno jest sobie wyobrazi\u0107, \u017ce przed rozpocz\u0119ciem XIX wieku \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a malutkim miasteczkiem, raczej przypominaj\u0105cym wie\u015b, ni\u017c t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem miasto. Oficjalnie miasto zosta\u0142o ulokowane na prawie magdeburskim w 1423 roku. Prawa miejskie nada\u0142 mu W\u0142adys\u0142aw II Jagie\u0142\u0142o, kr\u00f3l Polski i wielki ksi\u0105\u017c\u0119 litewski.<\/p>\n\n\n\n

Mimo uzyskania praw miejskich, \u0141\u00f3d\u017a przez kilka stuleci pozostawa\u0142a miejskim osiedlem, otoczonym lasami, rzekami i bagnami.<\/p>\n\n\n\n

Po drugim podziale Rzeczypospolitej, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce pod koniec XVIII wieku, \u0141\u00f3d\u017a zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do Kr\u00f3lestwa Prus. W tym czasie ludno\u015b\u0107 lokalna liczy\u0142a blisko 300 os\u00f3b, a gospodarka miasta mia\u0142a g\u0142\u00f3wnie rolniczy charakter. Ze wzgl\u0119du na te charakterystyki w\u0142adze pruskie my\u015bla\u0142y nawet o pozbawieniu \u0141odzi statusu miasta. Jednak na pocz\u0105tku XIX wieku nast\u0105pi\u0142y zmiany, kt\u00f3re mia\u0142y zasadniczy charakter.<\/p>\n\n\n\n

W 1815 roku Kr\u00f3lestwo Polskie wraz z \u0141odzi\u0105 sta\u0142o si\u0119 krajem wasalnym Imperium Rosyjskiego. 20 wrze\u015bnia 1820 roku namiestnik Kr\u00f3lestwa Polskiego w\u0142asnym dekretem og\u0142osi\u0142 \u0141\u00f3d\u017a miastem fabrycznym. Od tego czasu atmosfera tego miasta zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107: peryferie zosta\u0142y stopniowo zagospodarowane pod zabudow\u0119 przemys\u0142ow\u0105, zacz\u0119to budowa\u0107 fabryki, kt\u00f3re potrzebowa\u0142y coraz wi\u0119kszej liczby pracownik\u00f3w, do miasta nap\u0142ywali wi\u0119c migranci w poszukiwaniu lepszego losu. <\/p>\n\n\n\n

Powa\u017cnym impulsem do dalszego rozwoju miasta by\u0142o po\u0142\u0105czenie kolejowe, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142o \u0141\u00f3d\u017a z innymi miastami. 19 wrze\u015bnia 1865 roku oddano do u\u017cytku lini\u0119 kolejow\u0105 pomi\u0119dzy \u0141odzi\u0105 a Koluszkami. Z kolei od czerwca 1866 roku zacz\u0119\u0142y regularnie kursowa\u0107 poci\u0105gi pasa\u017cerskie. Po\u0142\u0105czenie kolejowe umo\u017cliwi\u0142o tak\u017ce \u0142\u00f3dzkim przemys\u0142owcom wej\u015bcie na nowe rynki zbytu dla ich wyrob\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Infrastruktura przemys\u0142owa miasta by\u0142a budowana przede wszystkim na koszt lokalnych przedsi\u0119biorc\u00f3w, zwanych \u201ckr\u00f3lami bawe\u0142ny\u201d: Karola Scheiblera, Ludwika Geyera i Izraela Pozna\u0144skiego. Posiadacze \u0142\u00f3dzkich fortun finansowali tak\u017ce budow\u0119 szk\u00f3\u0142, szpitali, sieroci\u0144c\u00f3w, \u015bwi\u0105ty\u0144 i instytucji kulturalnych.<\/p>\n\n\n\n

\u017bycie \u0141odzi t\u0119tni\u0142o przemys\u0142em i ju\u017c pod koniec XIX wieku miasto przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w jedno z najwi\u0119kszych centr\u00f3w przemys\u0142owych. Trudno by\u0142o sobie wtedy wyobrazi\u0107, \u017ce zaledwie 100 lat wcze\u015bniej rozwa\u017cano pozbawienie \u0141odzi statusu miasta. Na prze\u0142omie XIX-XX wieku mieszka\u0142o tu ju\u017c ponad 300 tys. os\u00f3b i funkcjonowa\u0142o ponad 800 fabryk.<\/p>\n\n\n\n

Fabryki i manufaktury – \u201ctwarz\u201d \u0141odzi w XIX wieku<\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W drugiej po\u0142owie XIX wieku ogromne fabryki i manufaktury zajmowa\u0142y ca\u0142e dzielnice miasta, pracowa\u0142y w nich tysi\u0105ce \u0142odzian. Warunki pracy by\u0142y w\u00f3wczas bardzo ci\u0119\u017ckie – dzie\u0144 roboczy si\u0119ga\u0142 nawet 15-16 godzin, praca by\u0142a wymuszona nawet w dni \u015bwi\u0105teczne. Ponadto cz\u0119sto zatrudniano dzieci, kt\u00f3re mia\u0142y mniej ni\u017c 12 lat.<\/p>\n\n\n\n

Do najbardziej znanych i najpot\u0119\u017cniejszych \u0142\u00f3dzkich przedsi\u0119biorstw minionego stulecia zaliczano: Bia\u0142\u0105 Fabryk\u0119 Ludwika Geyera, du\u017c\u0105 fabryk\u0119 w\u0142\u00f3kiennicz\u0105 Izraela Pozna\u0144skiego, kompleks obiekt\u00f3w przemys\u0142owych Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn Karola Scheiblera.<\/p>\n\n\n\n

Zak\u0142ady nale\u017c\u0105ce do Geyera s\u0105 znane z tego, \u017ce swego czasu by\u0142y najnowocze\u015bniejszym zak\u0142adem tkackim wyposa\u017conym w pierwsz\u0105 w Polsce maszyn\u0119 parow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Polscy przedsi\u0119biorcy prze\u015bcigaj\u0105c si\u0119 budowali swoje biznesowe imperia. W latach 1872-1892 przedsi\u0119biorca Izrael Pozna\u0144ski wybudowa\u0142 du\u017c\u0105 manufaktur\u0119 w\u0142\u00f3kiennicz\u0105, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 fabryki, domy robotnicze i magazyny.<\/p>\n\n\n\n

Swoim rozmachem imponowa\u0142 tak\u017ce kompleks fabryczny przemys\u0142owca Karola Scheiblera, kt\u00f3ry wygl\u0105da\u0142 niejako jak miasto w mie\u015bcie. Opr\u00f3cz budynk\u00f3w fabrycznych w sk\u0142ad kompleksu wchodzi\u0142y domy robotnicze, szko\u0142a, stra\u017c po\u017carna, szpital, sklepy oraz rezydencja w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n\n\n\n

W 1898 roku w \u0141odzi uruchomiono pierwszy w Kr\u00f3lestwie Polskim tramwaj elektryczny.<\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b \u0141\u00f3d\u017a z ma\u0142ego miasteczka zamieni\u0142a si\u0119 w pot\u0119\u017cne miasto przemys\u0142owe, kt\u00f3re codziennie wybrzmiewa\u0142o hukiem, produkowa\u0142o, sprzedawa\u0142o i kupowa\u0142o. Mieszka\u0144cy co rano spieszyli do fabryk i manufaktur, z kolei do dom\u00f3w wracali p\u00f3\u017ano w nocy. Obok ich skromnych dom\u00f3w wznosi\u0142y si\u0119 pa\u0142ace w\u0142a\u015bcicieli firm. W kontra\u015bcie do obiekt\u00f3w przemys\u0142owych w mie\u015bcie pojawi\u0142y si\u0119 luksusowe hotele i restauracje.<\/p>\n\n\n\n

Takie by\u0142o oblicze \u0141odzi przed stuleciem, taka by\u0142a jej niepowtarzalna atmosfera…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cde miasto cechuje si\u0119 sobie w\u0142a\u015bciw\u0105 atmosfer\u0105, zapachem, d\u017awi\u0119kami, kolorami. W XIX wieku, po\u0142o\u017cona w centralnej cz\u0119\u015bci Polski, \u0141\u00f3d\u017a zapewni\u0142a sobie status krajowego centrum przemys\u0142u tekstylnego. Manufaktury, fabryki i hale produkcyjne pracowa\u0142y tu pe\u0142n\u0105 par\u0105. Z kolei wok\u00f3\u0142 nich budowano domy robotnicze i luksusowe pa\u0142ace w\u0142a\u015bcicieli przedsi\u0119biorstw. Miasto rozwija\u0142o si\u0119, zosta\u0142a w nim uruchomiona pierwsza […]<\/p>\n","protected":false},"author":314,"featured_media":2331,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1117],"tags":[2458,2464,2457,2466,2459,2463,2461,2465,2460,2462],"motype":[1122],"moformat":[18],"moimportance":[33],"class_list":{"0":"post-2840","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-architektura","8":"tag-architektura-lodzi","9":"tag-ciekawostki-o-miescie-lodzi","10":"tag-historia-lodzi","11":"tag-jak-rozwijalo-sie-miasto-lodz-w-przeszlosci","12":"tag-jakim-bylo-miasto-lodz","13":"tag-klimat-miasta-lodzi","14":"tag-lodz-w-xx-wieku","15":"tag-lodzka-infrastruktura","16":"tag-rozwoj-lodzi","17":"tag-starozytne-miasto-lodz","18":"motype-eternal","19":"moformat-vlasna","20":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/314"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2840"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2840\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2847,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2840\/revisions\/2847"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2331"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2840"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2840"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2840"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}