{"id":3857,"date":"2023-01-23T15:46:15","date_gmt":"2023-01-23T14:46:15","guid":{"rendered":"https:\/\/lodz-future.eu\/?p=3857"},"modified":"2023-02-15T17:18:38","modified_gmt":"2023-02-15T16:18:38","slug":"nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/eternal-nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce","title":{"rendered":"Nowy Cmentarz \u017bydowski w \u0141odzi &#8211; najwi\u0119ksza nekropolia \u017cydowska w Polsce"},"content":{"rendered":"\n<p>Historia \u0141odzi jest \u015bci\u015ble spleciona z histori\u0105 kultury \u017cydowskiej w Polsce. Przez d\u0142ugi czas znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w miasta stanowi\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, kt\u00f3ra rozwija\u0142a tu swoj\u0105 kultur\u0119, budowa\u0142a swoje synagogi, mieszka\u0142a i aktywnie pracowa\u0142a w mie\u015bcie &#8211; podaje <a href=\"http:\/\/lodz-future.eu\">&nbsp;lodz-future.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Nowy Cmentarz \u017bydowski, najwi\u0119ksza nekropolia spo\u0142eczno\u015bci w ca\u0142ej Polsce, jest cenny z punktu widzenia badania spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n<p>O tym jak powsta\u0142 \u0142\u00f3dzki cmentarz \u017cydowski, jak dzia\u0142a i innych ciekawostkach dotycz\u0105cych nekropolii przeczytasz w poni\u017cszym artykule.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_68_1 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a0aa3a39adc5\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a0aa3a39adc5\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/eternal-nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce\/#Uwarunkowania_powstania_nekropolii_czyli_jak_to_sie_wszystko_zaczelo\" title=\"Uwarunkowania powstania nekropolii, czyli jak to si\u0119 wszystko zacz\u0119\u0142o\">Uwarunkowania powstania nekropolii, czyli jak to si\u0119 wszystko zacz\u0119\u0142o<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/eternal-nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce\/#Nowy_Cmentarz_Zydowski_w_pierwszych_latach_funkcjonowania_i_podczas_I_wojny_swiatowej\" title=\"Nowy Cmentarz \u017bydowski w pierwszych latach funkcjonowania i podczas I wojny \u015bwiatowej\">Nowy Cmentarz \u017bydowski w pierwszych latach funkcjonowania i podczas I wojny \u015bwiatowej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/eternal-nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce\/#Nowy_Cmentarz_Zydowski_w_latach_pozniejszych\" title=\"Nowy Cmentarz \u017bydowski w latach p\u00f3\u017aniejszych\">Nowy Cmentarz \u017bydowski w latach p\u00f3\u017aniejszych<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/eternal-nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce\/#Historia_nekropolii_w_latach_powojennych\" title=\"Historia nekropolii w latach powojennych\">Historia nekropolii w latach powojennych<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/eternal-nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce\/#Specyfika_cmentarza\" title=\"Specyfika cmentarza\">Specyfika cmentarza<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Uwarunkowania_powstania_nekropolii_czyli_jak_to_sie_wszystko_zaczelo\"><\/span>Uwarunkowania powstania nekropolii, czyli jak to si\u0119 wszystko zacz\u0119\u0142o<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"682\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-10.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3858\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-10.png 682w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-10-200x300.png 200w\" sizes=\"auto, (max-width: 682px) 100vw, 682px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Jak ju\u017c wspomnieli\u015bmy wy\u017cej, spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w \u0141odzi jest do\u015b\u0107 liczna, dlatego te\u017c zawsze istnia\u0142o du\u017ce zapotrzebowanie na specjalne cmentarze przystosowane do poch\u00f3wk\u00f3w \u017cydowskich. Kultura \u017cydowska ma wielowiekowe tradycje, dlatego dla przedstawicieli tej spo\u0142eczno\u015bci istnia\u0142a pilna potrzeba wydzielenia osobnego miejsca na poch\u00f3wek, kt\u00f3re spe\u0142nia\u0142oby wszystkie zasady i tradycje ustalone w spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Pierwszy \u0142\u00f3dzki cmentarz \u017cydowski powsta\u0142 na pocz\u0105tku XVIII wieku, by\u0142 to tzw. \u201cstary\u201d cmentarz \u017cydowski, kt\u00f3ry zosta\u0142 za\u0142o\u017cony przy ulicy Weselnej na Ba\u0142utach. Oczywi\u015bcie wcze\u015bniej w mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142a Gmina \u017bydowska, ale wcze\u015bniej cia\u0142a zmar\u0142ych musia\u0142y by\u0107 chowane na s\u0105siednich cmentarzach \u017cydowskich w Strykowie i Lutomiersku.<\/p>\n\n\n\n<p>Oficjaln\u0105 dat\u0105 otwarcia starego cmentarza \u017cydowskiego w \u0141odzi jest rok 1811. Nekropolia by\u0142a jednak do\u015b\u0107 ma\u0142a i zajmowa\u0142a powierzchni\u0119 zaledwie 0,06 ha. By\u0142o jasne, \u017ce tak ma\u0142a dzia\u0142ka poch\u00f3wkowa nie zaspokaja potrzeb miasta, a ju\u017c w latach 1890 zabrak\u0142o miejsca na nowe mogi\u0142y. Da\u0142o to w\u0142adzom \u0141odzi impuls do zastanowienia si\u0119 nad przeznaczeniem kolejnej dzia\u0142ki na poch\u00f3wki spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, Stary Cmentarz \u017bydowski w \u0141odzi liczy ponad 13 tysi\u0119cy grob\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nowy_Cmentarz_Zydowski_w_pierwszych_latach_funkcjonowania_i_podczas_I_wojny_swiatowej\"><\/span>Nowy Cmentarz \u017bydowski w pierwszych latach funkcjonowania i podczas I wojny \u015bwiatowej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"450\" src=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-11.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3861\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-11.png 800w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-11-300x169.png 300w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-11-768x432.png 768w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-11-696x392.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Jak wspomniano wy\u017cej, na Starym Cmentarzu \u017bydowskim szybko zaczyna\u0142o brakowa\u0107 miejsca, a pod koniec XIX wieku nie by\u0142o ju\u017c miejsc na nowe poch\u00f3wki. Zadba\u0107 o to postanowi\u0142 Izrael Pozna\u0144ski, wybitny \u0142\u00f3dzki fabrykant \u017cydowskiego pochodzenia. Od innego fabrykanta, Juliusza Heinzla, przedsi\u0119biorca kupi\u0142 du\u017c\u0105 dzia\u0142k\u0119 o powierzchni 10 hektar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>W sierpniu 1892 roku w\u0142adze lokalne wyda\u0142y zgod\u0119 na za\u0142o\u017cenie nowego cmentarza \u017cydowskiego w \u0141odzi, kt\u00f3r\u0105 kilka tygodni p\u00f3\u017aniej zatwierdzi\u0142 Genera\u0142-Gubernator miasta. Na tak szybkie decyzje i zatwierdzenie plan\u00f3w wp\u0142yw mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c fakt, \u017ce w Polsce szala\u0142a w\u00f3wczas epidemia cholery, kt\u00f3ra poch\u0142on\u0119\u0142a setki tysi\u0119cy ludzkich \u017cy\u0107. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, pierwsze poch\u00f3wki na terenie tej nekropolii nale\u017ca\u0142y do os\u00f3b zmar\u0142ych na choler\u0119 (wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 oko\u0142o 700 grob\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n<p>Tak powsta\u0142 Nowy Cmentarz \u017bydowski, znacznie wi\u0119kszy i bardziej malowniczy ni\u017c Stara Nekropolia. Kilka lat po jego otwarciu otwarto tu najwi\u0119kszy w ca\u0142ej Polsce dom pogrzebowy (cz\u0119\u015b\u0107 tradycji \u017cydowskiej), kt\u00f3rego projekt architektoniczny wykona\u0142 znany projektant Adolf Zeligson.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Nowy_Cmentarz_Zydowski_w_latach_pozniejszych\"><\/span>Nowy Cmentarz \u017bydowski w latach p\u00f3\u017aniejszych<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-12.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3864\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-12.png 1024w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-12-300x200.png 300w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-12-768x512.png 768w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-12-696x464.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>W czasie I wojny \u015bwiatowej Nowy Cmentarz \u017bydowski, podobnie jak Stara Nekropolia, uleg\u0142 du\u017cym zniszczeniom. W tym czasie zniszczono wiele nagrobk\u00f3w i rze\u017ab. Dopiero p\u00f3\u017aniej, po zako\u0144czeniu wojny, przyst\u0105piono do renowacji zabytk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie przez przedstawicieli \u0142\u00f3dzkiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. W szczeg\u00f3lno\u015bci inicjatorami odbudowy nekropolii byli \u0142\u00f3dzcy fabrykanci pochodzenia \u017cydowskiego.<\/p>\n\n\n\n<p>Jeszcze wi\u0119kszym wyzwaniem dla nekropolii by\u0142 okres II wojny \u015bwiatowej, kiedy to spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska dozna\u0142a najwi\u0119kszych ucisk\u00f3w, cierpie\u0144 i prze\u015bladowa\u0144. W czasie wojny ca\u0142y teren Nowego Cmentarza \u017bydowskiego wchodzi\u0142 w sk\u0142ad \u0142\u00f3dzkiego getta.<\/p>\n\n\n\n<p>Naturalnym jest, \u017ce na terenie Nowego Cmentarza \u017bydowskiego wojska hitlerowskie pochowa\u0142y swoje ofiary, kt\u00f3re bezlito\u015bnie wymordowa\u0142y w czasie wojny. W tym czasie w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci nekropolii pochowano ponad 43 tys. mieszka\u0144c\u00f3w getta, kt\u00f3rzy zgin\u0119li lub zostali zamordowani przez Niemc\u00f3w. P\u00f3\u017aniej teren ten sta\u0142 si\u0119 znany jako \u201cpole gettowe\u201d. Opr\u00f3cz &#8222;pola gettowego&#8221;, zamordowanych \u017byd\u00f3w grzebano mi\u0119dzy alejami i w innych dzielnicach. To tragiczna strona historii zar\u00f3wno dla miasta \u0141odzi, jak i ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Historia_nekropolii_w_latach_powojennych\"><\/span>Historia nekropolii w latach powojennych<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"650\" height=\"400\" src=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-13.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3867\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-13.png 650w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-13-300x185.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>W 1956 roku, po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej i pierwszych \u015bledztwach w sprawie zbrodni niemieckich nazist\u00f3w w \u0141odzi, na terenie nekropolii pojawi\u0142 si\u0119 znak pami\u0119ci. Jest to pomnik po\u015bwi\u0119cony zmar\u0142ym \u017bydom z \u0142\u00f3dzkiego obozu zag\u0142ady. Pomnik zosta\u0142 zaprojektowany w formie obelisku, z\u0142amanego d\u0119bu i \u015bwiecznika.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1980 roku Nowy Cmentarz \u017bydowski zosta\u0142 wpisany do rejestru zabytk\u00f3w. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z potrzeby opieki nad cmentarzem i zachowania cennego dziedzictwa, powo\u0142ano specjalny Spo\u0142eczny Komitet Opieki nad Cmentarzem \u017bydowskim.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak najbardziej o stan cmentarza zacz\u0119to dba\u0107 po 1990 roku. W tych latach uporz\u0105dkowano \u201cpole gettowe\u201d, odrestaurowano cz\u0119\u015b\u0107 zabytkowego pozna\u0144skiego grobowca, a tak\u017ce przeprowadzono gruntowny remont domu przedpogrzebowego, kt\u00f3ry z biegiem czasu i trudnych stron historii dozna\u0142 znacznych zniszcze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzi\u015b teren Nowego Cmentarza \u017bydowskiego w \u0141odzi obejmuje obszar ponad 40 hektar\u00f3w. Jest to teren biologicznie czynny, na kt\u00f3rym ro\u015bnie ponad 8000 drzew, z czego lwi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105 plantacje starodrzewu. Na terenie nekropolii \u017cyj\u0105 r\u00f3wnie\u017c przedstawiciele kr\u00f3lestwa zwierz\u0105t, g\u0142\u00f3wnie ma\u0142e ssaki i liczne gatunki ptak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Specyfika_cmentarza\"><\/span>Specyfika cmentarza<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"525\" src=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-14.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-3870\" srcset=\"https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-14.png 700w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-14-300x225.png 300w, https:\/\/cdn.lodz-future.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/40\/2023\/02\/image-14-696x522.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Nowy cmentarz \u017bydowski w \u0141odzi, podobnie jak wszystkie inne cmentarze tej kultury, tradycyjnie sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 to cz\u0119\u015b\u0107 przedpogrzebowa, w kt\u00f3rej odbywaj\u0105 si\u0119 wa\u017cne procesy rytualne ceremonii pogrzebowej. Tutaj, zgodnie z tradycj\u0105 kultury \u017cydowskiej, cia\u0142o zmar\u0142ego jest obmywane wod\u0105, a nast\u0119pnie zawijane w bia\u0142y ca\u0142un, co jest kolejn\u0105 obowi\u0105zkow\u0105 procedur\u0105 poch\u00f3wku w kulturze \u017cydowskiej.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Zgodnie z zasadami, w strefie przedpogrzebowej osobno przygotowuje si\u0119 m\u0119\u017cczyzn, a osobno kobiety. Tradycyjnie cia\u0142a m\u0119\u017cczyzn przygotowywane s\u0105 \u015bci\u015ble po prawej stronie domu przedpogrzebowego, natomiast cia\u0142a kobiet po lewej stronie tego samego domu.<\/p>\n\n\n\n<p>Dopiero po tym starannym przygotowaniu, przed umieszczeniem ich w miejscu spoczynku, cia\u0142o przenosi si\u0119 do drugiej cz\u0119\u015bci cmentarza, zwanej \u201cwiecznym domem\u201d. Cia\u0142o jest wnoszone przez wewn\u0119trzn\u0105 bram\u0119 cmentarza i w \u017cadnym przypadku nie m\u00f3wi si\u0119 o \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n<p>Nekropolia zawiera w wi\u0119kszo\u015bci typowe \u017cydowskie nagrobki, ale kwatery przy g\u0142\u00f3wnej alei sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z grobowc\u00f3w rodzinnych. Mo\u017cna tu zobaczy\u0107 groby wielu wybitnych postaci \u0141odzi, g\u0142\u00f3wnie wp\u0142ywowych fabrykant\u00f3w, artyst\u00f3w, rabin\u00f3w i polityk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Mimo \u017ce od tragicznych wydarze\u0144 wojennych min\u0119\u0142o ju\u017c wiele dziesi\u0119cioleci, Nowy Cmentarz \u017bydowski w \u0141odzi wci\u0105\u017c kryje wiele tajemnic. Do tej pory nie ustalono miejsc poch\u00f3wku Rom\u00f3w i Sinti, kt\u00f3rych (ponad 600 os\u00f3b) Niemcy przywie\u017ali do \u0142\u00f3dzkiego getta z terenu \u201cBurgenlandu\u201d. Ludzie ci umierali z powodu niezno\u015bnych warunk\u00f3w \u017cycia w obozie \u015bmierci, a ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, byli bezlito\u015bnie mordowani i grzebani w obr\u0119bie \u017cydowskiej nekropolii.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia \u0141odzi jest \u015bci\u015ble spleciona z histori\u0105 kultury \u017cydowskiej w Polsce. Przez d\u0142ugi czas znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w miasta stanowi\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska, kt\u00f3ra rozwija\u0142a tu swoj\u0105 kultur\u0119, budowa\u0142a swoje synagogi, mieszka\u0142a i aktywnie pracowa\u0142a w mie\u015bcie &#8211; podaje &nbsp;lodz-future.eu. Nowy Cmentarz \u017bydowski, najwi\u0119ksza nekropolia spo\u0142eczno\u015bci w ca\u0142ej Polsce, jest cenny z punktu widzenia badania spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":321,"featured_media":3789,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1117],"tags":[2458,2464,2474,2457,2941,2459,2461,2937,2936,2940,2935,2939,2460,2942,2462,2938],"motype":[1122],"moformat":[22],"moimportance":[33],"class_list":{"0":"post-3857","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-architektura","8":"tag-architektura-lodzi","9":"tag-ciekawostki-o-miescie-lodzi","10":"tag-co-zobaczyc-w-lodzi","11":"tag-historia-lodzi","12":"tag-historia-nekropolii-w-latach-powojennych","13":"tag-jakim-bylo-miasto-lodz","14":"tag-lodz-w-xx-wieku","15":"tag-najwieksza-nekropolia-zydowska-w-polsce","16":"tag-nowy-cmentarz-zydowski","17":"tag-nowy-cmentarz-zydowski-w-latach-pozniejszych","18":"tag-nowy-cmentarz-zydowski-w-lodzi","19":"tag-nowy-cmentarz-zydowski-w-pierwszych-latach","20":"tag-rozwoj-lodzi","21":"tag-specyfika-cmentarza","22":"tag-starozytne-miasto-lodz","23":"tag-uwarunkowania-powstania-nekropolii","24":"motype-eternal","25":"moformat-longrid-korotka","26":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/321"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3857"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3873,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3857\/revisions\/3873"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3857"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=3857"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=3857"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz-future.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=3857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}